مترونوم

این پادکست چیست

مترونوم در هر قسمت یک ترانهٔ ایرانی را برمی‌دارد و داستان ساخته‌شدنش را تعریف می‌کند. عنوان‌ها همان نام ترانه‌هاست: «شانه بر گیسوان دختر چشم بادامی»، «مرا برای آخرین بار بسیار ببوس»، «هزاردستان»، «شرقی غمگین»، «تو ای پری کجایی»، «جان مریم».

موضوع مجموعه چیزی است که در فارسی تقریباً هیچ‌جا به‌شکل منظم ثبت نشده: اینکه یک ترانه چطور به وجود آمد. شاعر که بود، آهنگساز چه کرد، در چه سالی و در چه فضایی ساخته شد، و چرا همان اجرا ماندگار شد و اجراهای دیگر نه. این پژوهشی است که معمولاً در حافظهٔ شفاهی می‌ماند و جایی نوشته نمی‌شود.

مجموعه از آبان ۱۳۹۷ با «قسمت اول پادکست مترونوم- شانه بر گیسوان دختر چشم بادامی» آغاز شده و تا شهریور ۱۴۰۵ به قسمت چهل و سوم رسیده است. یعنی حدود چهل و سه قسمت در هشت سال — آهنگی که برای پادکستی پژوهش‌محور در این حوزه قابل انتظار است و برای شنوندهٔ منتظر، کند.

قسمت‌هایی که ارزش شنیدن دارند

۱. قسمت اول: شانه بر گیسوان دختر چشم بادامی

شروع مجموعه، آبان ۱۳۹۷. انتخاب ترانه برای قسمت اول، دامنهٔ کار را اعلام می‌کند: معیار، داستانی است که پشت اثر وجود دارد و نه میزان شهرت آن.

۲. قسمت دوم: مرا برای آخرین بار بسیار ببوس

آبان ۱۳۹۷، دربارهٔ یکی از شناخته‌شده‌ترین ترانه‌های فارسی. قسمت خوبی برای سنجیدن مجموعه، چون موضوعش را احتمالاً از پیش می‌شناسید و می‌توانید ببینید چقدر چیز تازه به آن اضافه می‌کند.

۳. قسمت سوم: هزاردستان، ماه من

آذر ۱۳۹۷. یکی از قسمت‌هایی که رابطهٔ میان موسیقی و تصویر را دنبال می‌کند، موضوعی که در آرشیو بیش از یک بار برمی‌گردد.

۴. قسمت بیست و دوم: تو ای پری کجایی

آذر ۱۳۹۹. ترانه‌ای بر شعری کلاسیک، و نمونهٔ خوبی از قسمت‌هایی که مسیر یک متن ادبی تا رسیدن به موسیقی را دنبال می‌کنند.

۵. قسمت چهل و سوم: غوغای ستارگان

شهریور ۱۴۰۵، تازه‌ترین قسمت. اگر می‌خواهید بدانید مجموعه امروز چه شکلی است و آیا هنوز فعال است، از اینجا شروع کنید.

برای چه کسی مفید است

• علاقه‌مندان به موسیقی ایرانی — به‌ویژه ترانه‌های پیش از انقلاب و دورهٔ طلایی آن.
• کسی که پشت‌صحنه را دوست دارد — تمرکز مجموعه روی چگونگی ساخته‌شدن است.
• پژوهشگران فرهنگ و تاریخ شفاهی — بخشی از آنچه اینجا ثبت می‌شود جای دیگری نوشته نشده.
• شنوندهٔ اهل آرشیو کوچک — چهل و سه قسمت که می‌شود تمامشان کرد.
• کسی که ترانه‌ای را دوست دارد و داستانش را نمی‌داند — عنوان‌ها بر اساس نام ترانه‌اند، پس پیدا کردن ساده است.

سؤالات پرتکرار

از کدام قسمت شروع کنم؟

از ترانه‌ای که خودتان دوستش دارید — قسمت‌ها مستقل‌اند و عنوان هر قسمت نام همان ترانه است. اگر ترجیح می‌دهید از ابتدا شروع کنید، قسمت اول «شانه بر گیسوان دختر چشم بادامی» است.

مترونوم دربارهٔ چیست؟

دربارهٔ داستان ساخته‌شدن ترانه‌ها و آثار موسیقی ایرانی. هر قسمت به یک اثر می‌پردازد.

آیا هنوز فعال است؟

بله. آخرین قسمت، «قسمت چهل وسوم، غوغای ستارگان»، شهریور ۱۴۰۵ منتشر شده است.

هر چند وقت یک‌بار منتشر می‌شود؟

نامنظم. مجموعه از آبان ۱۳۹۷ تا امروز به چهل و سه قسمت رسیده، یعنی به‌طور متوسط کمتر از شش قسمت در سال.

آیا خودِ ترانه‌ها در قسمت‌ها پخش می‌شوند؟

قطعات موسیقی بخشی از ساختار هر قسمت‌اند و روایت حول همان اثر شکل می‌گیرد.

پادکست فارسی مشابهی هست؟

اگر موسیقی را در قالب آلبوم دنبال می‌کنید، آلبوم همان کار را در مقیاس اثر کامل انجام می‌دهد و رادیو دیو موسیقی را کنار ادبیات می‌گذارد. فهرست کامل در صفحهٔ پادکست‌ها است.