داکس

این پادکست چیست

داکس مستند صوتی می‌سازد. پیمان بشردوست در هر قسمت یک موضوع را برمی‌دارد و آن را با پژوهش، ساختار مستند و روایت خطی جلو می‌برد؛ چیزی نزدیک به یک فیلم مستند بدون تصویر، نه گفت‌وگوی آزاد دربارهٔ موضوع.

دامنهٔ موضوعات گسترده است و همین گستردگی امضای مجموعه است: از «تقلب بزرگ فولکس واگن» و «جنگ تراشه» تا «مشهور تقلبی»، «جاودانگی دیجیتال» و «اینترنت ملی». فناوری، سیاست، اقتصاد و جامعه در آرشیو کنار هم می‌نشینند، با این وجه مشترک که هرکدام یک ماجرای مشخص با آغاز و پایان دارند.

مجموعه از مهر ۱۳۹۹ با «اپیزود اول- معضل اجتماعی» شروع شده و تا شهریور ۱۴۰۵ به «اپیزود صد و یکم - پادشاهی نروژ» رسیده است. آهنگ انتشار تقریباً دو هفته یک‌بار است و آرشیو پیوسته و شماره‌گذاری‌شده، که دنبال‌کردنش را ساده می‌کند.

قسمت‌هایی که ارزش شنیدن دارند

۱. اپیزود اول- معضل اجتماعی

شروع مجموعه، مهر ۱۳۹۹، دربارهٔ شبکه‌های اجتماعی و سازوکار توجه. انتخاب موضوع برای قسمت اول، مسیر بعدی مجموعه را پیش‌بینی می‌کند: یک پدیدهٔ آشنا، بازکردنش تا جایی که ساختار پشتش پیدا شود.

۲. اپیزود دوم- تقلب بزرگ فولکس واگن

مهر ۱۳۹۹. ماجرای دستکاری تست آلایندگی، که یکی از تمیزترین نمونه‌های مستند شرکتی است: یک تصمیم فنی مشخص، یک زنجیرهٔ مسئولیت، و یک پیامد قابل اندازه‌گیری.

اگر می‌خواهید بدانید داکس در حالت خوبش چه می‌کند، این قسمت نمونهٔ کوتاه و کاملی است.

۳. اپیزود بیست و پنجم: مشهور تقلبی

مهر ۱۴۰۰، دربارهٔ ساختن شهرت در شبکه‌های اجتماعی و اینکه چقدر از آن خریدنی است. موضوعی که برای مخاطب فارسی‌زبان مستقیماً کاربرد دارد.

۴. اپیزود پنجاهم- جنگ تراشه

آبان ۱۴۰۲. یکی از بهترین قسمت‌های آرشیو برای شنونده‌ای که از حوزهٔ فناوری می‌آید: رقابت بر سر نیمه‌رساناها، توضیح‌داده‌شده به‌شکلی که هم زنجیرهٔ صنعتی و هم لایهٔ ژئوپلیتیک آن روشن شود.

۵. اپیزود صدم - اینترنت ملی

مرداد ۱۴۰۵. موضوعی که برای مخاطب ایرانی انتزاعی نیست، و انتخاب آن برای قسمت صدم معنادار به‌نظر می‌رسد. نمونهٔ روشنی از جایی که مجموعه به موضوعات حساس نزدیک می‌شود.

برای چه کسی مفید است

• کسی که مستند دوست دارد — ساختار قسمت‌ها به مستند نزدیک‌تر است تا به پادکست گفت‌وگومحور.
• شنوندهٔ حوزهٔ فناوری — بخش قابل‌توجهی از آرشیو دربارهٔ فناوری و پیامدهای آن است.
• کسی که به پژوهش اهمیت می‌دهد — قسمت‌ها بر پایهٔ تحقیق ساخته می‌شوند، نه بر پایهٔ نظر.
• شنوندهٔ منظم — انتشار تقریباً دوهفتگی و شماره‌گذاری پیوسته.
• کسی که موضوع‌های مستقل را ترجیح می‌دهد — هیچ قسمتی پیش‌نیاز قسمت دیگری نیست.

سؤالات پرتکرار

از کدام قسمت شروع کنم؟

«اپیزود دوم- تقلب بزرگ فولکس واگن» نمایندهٔ خوبی از کل مجموعه است. قسمت‌ها مستقل‌اند و ترتیب اجباری ندارند.

سازندهٔ داکس کیست؟

پیمان بشردوست، که پژوهش، نوشتن و روایت را بر عهده دارد.

آیا داکس هنوز فعال است؟

بله. آخرین قسمت، «اپیزود صد و یکم - پادشاهی نروژ»، شهریور ۱۴۰۵ منتشر شده است.

هر چند وقت یک‌بار منتشر می‌شود؟

تقریباً هر دو هفته. مجموعه از مهر ۱۳۹۹ تا امروز به بیش از صد قسمت رسیده است.

موضوعات داکس چیست؟

فناوری، سیاست، اقتصاد و جامعه، در قالب مستند صوتی. هر قسمت یک ماجرای مشخص را دنبال می‌کند.

پادکست فارسی مشابهی هست؟

اگر مستند تاریخی می‌خواهید، رادیو تراژدی و پرچم سفید هر دو پژوهش‌محورند. فهرست کامل در صفحهٔ پادکست‌ها است.